ERGEN ÇOCUK BESLENMESİ

Ergenlik döneminde çocuklar hızlı bir büyüme devresine girerler. 

Kızlarda 10- 12 yaş, erkeklerde 11-14 yaş en hızlı büyüme dönemidir.

bu dönemde kız çocukları ilk defa adet görmeye başlarlar, bu dönemde özellikle kız  çocuklarının demir ve kalsiyum ihtiyacı artar. 

Ergen beslenmesinde sabah kahvaltısını önemi çok büyüktür. 
Okul başarısı için de kahvaltını önemi vardır.
 Kahvaltıda peynir, zeytin, yumurta tüketimine özen göstermelidir, yanında meyve , yoğurt, yeşilliklerden zengin bir takviye yapılabilir.
 Yağlı tohumlar ceviz, fındık gibi… ara öğünlerde sağlıklı bir atıştırmalık seçeneği olabilir.

Demirden zengin besinler et, bakliyat, yeşil sebzeler ve kalsiyum içeren gıdalar süt ve süt ürünleri, bakliyat,  yeşil sebzeler, bu besinlerin düzenli ve yeterli miktarda tüketimi önerilir.

Ergenlik döneminde çocukların günlük yaklaşık 1 gr. (800-1200 mg) kalsiyum ihtiyacı vardır.

Besinlerin kalsiyum içeriklerine bakarsak: Bir bardak süt  250 mg, bir kase yoğurt  300 mg, bir dilim beyaz peynir  50 mg, bir dilim kaşar peyniri  200 mg kalsiyum içerir.

Ergen bir genç kızda demir ihtiyacı artar. 
Bir adet döneminde ortalama 50 mg demir kaybı olur. 
Eğer demir yerine konmassa zamanla demir eksikliği anemisi dediğimiz kansızlık gelişir. 

Demir eksikliğinde başlıca bulgular yorgunluk, halsizlik, vücut direncinde azalma, saçlarda dökülme,  tırnaklarda kırılma, ve kolay üşümedir. 

Demir eksikliğinde unutma, konsantrasyon güçlüğü de görüldüğünden okul başarısı da olumsuz etkilenir.

Haftada  iki üç gün kırmızı et tüketen, demirden zengin koyu-yeşil yapraklı sebzeler, kuru incir, kayısı, erik ve üzüm, bakliyat ve tahıllardan zengin beslenen ergenlerde demir eksikliği sorunu yaşanmaz. 

Unutulmaması gereken bir husus ta demir C vitamini ile beraber kullanıldığında emilimi artar. turunçgiller, domates, kuşburnu gibi besinlerde bol miktarda C vitamini vardır.

Bu dönemde ergenlerin yaptığı en ciddi hata  fast food tarzı beslenme, kola gibi gazlı içecekler, enerji içecekleri tüketimi  ve vejetaryan beslenmedir. Bu tarz beslenmeye izin verilmemeli, ergen beslenme konusunda bilinçlendirilmelidir.

Ergenlerde obesite de gittikçe artan oranda görülmektedir. 

Obesite ile mücadelede ergenle birlikte yol alınmalıdır. 
Sağlıksız atıştırmalar, fast food beslenme , öğün atlama, yüksek kalorili besinler, yetersiz fiziksel aktivite obesiteye neden olmaktadır.

Ergenlik döneminde tüketmesi geren besinler:

1- Süt grubu:

 (süt, yoğurt, peynir türleri, ayran, kefir)

Süt  ve süt grubu besinler boy uzaması ve büyüme için gerekli  protein ve  kalsiyum, fosfor gibi mineralleri içerir. Günlük  iki bardak  süt, bir kase yoğurt, bir bardak kefir, avuçlarının içi büyüklüğünde peynir tüketilmelidir. Süt intoleransı olanlar yoğurdu rahatlıkla tüketebilirler.

2- Et ve  yumurta  grubu:

(Kırmızı etler, tavuk, hindi eti, balıklar ve yumurtalar)

Etler kaliteli protein, B12 ve demir kaynağıdır. Günde 4-5 adet köfte büyüklüğünde et ya da  tavuk, hindi eti tüketmek gerekir. 
Haftada en az iki kez balık tüketmek, omega-3 yağ asitleri almak açısından önemlidir.sağlık için önemlidir. 

Yumurta da protein kaynağı olduğu için her gün tüketilmelidir. Tercihen gezen tavuk , köy yumurtası olması önerilir.

Kurubaklagiller de bitkisel protein kaynağı olup haftada en az 2 gün tüketmek gerekir.

3- Sebze ve meyveler:

Sebze ve meyveler özellikle A ve C gibi vitaminlerden zengindir, antioksidan özellikleri vardır.posadan da zengindirler.. Günde 3-4 porsiyon  taze sebze ve meyve tüketilmesi önerilir.

4- Ekmek ve tahıl grubu :

(buğday, çavdar, yulaf ve mısırdan yapılmış ekmekler, makarna, şehriye, bulgur, irmik, pirinç)

Ekmek ve tahıllar karbonhidrat ve B vitamini  kaynağıdır.Günlük enerji ihtiyacını karşılar. Günlük toplam  3-4 dilim ekmek, 2 kâse kadar pirinç veya bulgur pilavı veya makarna ile bu karşılanabilir. Ekmeğin  tam tahıllı olması istenir.

Çocuk polikliniğinde sağlıklı çocuk takibinde yapılan testler ve taramalar

1-bebeklikten itibaren yapılanlar:

doğan tüm bebeklerde doğumdan 48 saat sonra topuk kanı ile metabolik hastalık ve troid fonksiyonları değerlendirilmesi: hipotirodi, fenilketonüri, biyotidinaz eksikliği, kistik fibroz. bu taramalarla zeka geriliğine sebep olan bu hastalıklar tanımlanarak uygun tedavi ile olası bir zeka geriliğinin önüne geçmek mümkün olur.
bebeklerde işitme, görme taraması ve bir aylık olunca yapılacak  kalça ultrasonu ile doğumsal kalça çıkıklığı tespitinin ve erken dönemde tedavisi ile ilerde oluşabilecek sorunların engellenmesi amaçlanır.

2-işitme taraması:

İlk 1 ay içinde tüm bebeklere işitme taraması yapılmalı.
 İşitme ile ilgili bir sorun varsa tedavide gecikmeye neden olmamak için ilk 3 ayda tanı konmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır.

3- Görme taraması:

Doğumda,  6.ayda, 3. ve 5 yaşta yapılmalı.
Kırmızı refle testi ilk 3 ayda tüm bebeklere yapılmış olmalıdır.

tüm çocuklar 3-4 yaşta şaşılık ve amlodipi( göz tembelliği)  için taranmalıdır..okul öncesi dönemde de okula başlamadan önce bir kez göz muayenesi yapılmalıdır.

4- Anemi: ( kansızlık)

bebeklerde 6-12 ay arasında bir kez kan tahlili ile kansızlık olup olmadığı değerlendirilir..
Kız çocuklarında menarşta ( ilk adet görme zamanı) kan değerlerine  bakılmalı.

5- Hiperlipidemi :

2 yaştan sonra, özellikle ailede kolesterol yüksekliği öyküsü varsa kan kolesterol ve lipidlerine bakılmalıdır,

6- Obesite :

BMI ( vücut kitle indeksi)  2 yaş sonrası bakılarak , günümüzde sıklığı giderek artan bir sorun  haline gelen obesite için , çocuklar obesite açısından takip edilmelidir.

7- Tansiyon  :

çocuklarda 3 yaştan itibaren rutin muayenede  tansiyon da bakılmalı.

8- İdrar Yolu Enfeksiyonu :

ilk yaşta , 5 yaş ve ergenlik döneminde birer kez idrar tetkiki istenerek idrar yolları değerlendirilmeli.

9- Diş: 

süt çocuklarında  dişler ilk çıktğı andan itibaren bebeklerde temiz bir tülbent ıslatılarak diş temizliği yapılmalı , 3 yaştan itibaren 6 ayda bir diş hekimi takibinde olunmalıdır. 

grip hastalığı

Grip hastalığı, influenza denilen bir virüsla olur. Hastalığın 2 ile 5 günlük bir  kuluçka süresi vardır. Hastalık , hasta kişilerin ağız, burun sekresyonşları ile hapşurma, öksürme ya da virüsün bulaştığı ellerle dokunma tokalaşma sonucu bulaşır.Aniden başlayan  yüksek ateş, halsizlik, yorgunluk , baş ağrısı, kas ağrısı, eklem ağrıları, boğaz ağrısı, burun akıntısı veya burun tıkanıklığı, öksürük , bazen ishal ve kusma ile karakterizedir.

Grip, özellikle 2 yaşından küçük çocuklar, 65 yaş ve üzeri insanlar, hamileler , astım gibi akciğer hastalığı olanlar, kalp hastalığı gibi kronik hastalığı olanlar , diyabetikler ve  bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde ciddi hastalık tablosuna neden  olabilir.

Bu risk grubundaki hastalar grip şüphesinde  mutlaka hekime başvurmalıdır.

Grip tanısı yapılacak  testlerle kesinleştirilebilir.

Grip salgını sırasında, dengeli ve sağlıklı beslenmeli, sık sık el yıkamalı, mümkünse kalabalık ortamlara girmemeli, gripli hasta ile temas zorunluğu varsa maske takmalı, bol sıvı tüketmelidir.

Grip olan kişiler ne gibi önlemler alabilirler.?

Hastalar  kalabalık ortamlara girmemeli

Hapşırma ve öksürmeleri esnasında mutlaka tek kullanımlık kâğıt mendilleri kullanmalı ve kullandıktan sonra etrafa temas ettirmeden çöpe atmalılar.

Bol sıvı almalı

 Yatak istirahatı kesinlikle gerekir.

Gripte antibiyotiklerin yeri yoktur. Antribiyotikler florayı bozarak hastalığı şiddetlendirebilir. Doktor kontrolü olmadan ilaç alınmamalıdır.

Karne alacak çocuğa nasıl davranalım?

 Okulların kapanmasına az bir süre kala öğrenciler ve ebeveynler arasında tatlı bir heyecan başladı.Çocuklar bir ders yılı boyunca okulda bilgi edinip sınava girere k bilgilerini ölçtüler bunun da yansımasını karne şeklinde alacaklar.

 Çocuğun karnesinin sadece çocuğa verilmeyip , aynı zamanda anne babaya da veriliyor olduğunun bilinci ile yaklaşmak gerek.. Karnesinde zayıf notu olan çocukla konuşurken tavır ve üsluba dikkat etmeli, aşağılayıcı bir uslupla  ve  arkadaşları ile kıyaslayarak konuşmaktan kaçınılmalıdır. Zayıf olduğu konularda öğretmenden  de destek alarak,  tatilde kısa aralıklarla çalışma yapılmalıdır. Bu noktada  anne baba da kendini sorgulamalı, yıl içinde çocukla ders yapma konusunda yol gösterici olup olmadığı, çocuğa yeterli ve gerekli ilgiyi gösterip göstermediği sorgulanarak öz eleştiri yapmalıdır.

Yıl içinde çocuğu ile ilgilenmeyip , televizyon başında dizi izleyen bir anne baba , zayıf karnenin önce kendine verildiğini düşünmeli  ve ikinci ders yılında çocuğuna yeterli  vakit ayırıp, telafi etme yoluna gitmelidir. 

Karnesi iyi olan çocuğa da aşırı ilgi gösterip,  pahalı hediyeler almak, çocuk açısından olumsuz bir davranış örneğidir. 

Çocukla karnen iyi gelirse sana şunu alacağım deyip önceden pazarlık edilirse çocuk karne başarısını bilgi öğrenmek için değil , istediği hediyeyi almak için göstereceğinden, başarıya değil hediyeye odaklanacağından, bu da çocuk için olumsuz bir durum nedenidir. 

Çocukla karnen iyi gelirse istediğini alırım diye pazarlık etmemelidir.

Çocuklar yıl boyu çalışıp çaba gösterdikleri için dinlenmeyi hak ettiler, ancak bu tatil süresince boş vakit geçirecekleri anlamına gelmemelidir. Belli bir saati kitap okuma saati yapmalı ve vakti verimli değerlendirmelidir.

 Çocuğa öğrenme sürecinin bir hayat boyu süreceği fikri aşılanmalı, vaktini iyi değerlendirme konusunda örnek olmalıdır.

Çocuklara sözümüzde n daha ziyade davranışımız ile tesir edebiliriz...

probiyotik- prebiyotik

Probiyotikler: 

vücudumuzda bulunan faydalı bakteriler, bağışıklıkta rol alırlar, alerjiyi önlemede rol alırlar. 

Neler probiyotik içerir? :
fermente ürünler: yoğurt, kefir, ayran, turşu, şalgam suyu, boza, eski kaşar, peynir,  tarhana, elma sirkesi, mayalı ekmek...


Prebiyotikler: 

probiyotiklerin çoğalmasını ve aktivitesini arttırırlar. 

Neler prebiyotik içerir ? : 
Soğan, pırasa, sarımsak, kuşkonmaz, kuru baklagil, bezelye, arpa, çavdar, muz, elma, enginar, kereviz, yer elması, taze patates, kepekli pirinç, ceviz, badem gibi kabuklu yemişler, bamya , domates, üzüm, çilek, zeytin..

Astımlı Çocuklara Beslenme Önerileri

Astımlı Çocuklar İçin Beslenme Önerileri:

1-Astımlı hastalar mümkün olduğunca doğal beslenmeye özen göstermelidir.
Katkı maddesi içeren yiyecek ve içeceklerden uzak durmalıdır. 
Katkı maddelerinden en cok monosodyum glutamat gösterilmiştir, kodu ( E621 ) .

 2- Reflünün olması  astımı tetikler. Hastada reflü varsa buna uygun beslenmeli, gazlı içecekler, kızartma, kafein gibi reflüyü artıracak besinleri tüketmemelidir.

3- Akşam yemeğini geç saate bırakmamalıdır.Akşam yatarken  süt içmemelidir. 

4- Astımlı çocuklar  fast food denilen ayak üstü yenilen yiyeceklerden ve mayonez, ketçap, kızarmış patatesten uzak durmalıdır.

5- A,C,E vitaminlerinin astımlı çocuklara faydası gösterilmiştir. 
A vitaminden zengin besinler: havuç ıspanak, marul, brokoli, balkabağıdır.

C-vitaminden zengin besinler : turunçgiller, kivi gibi meyvelerden, kuşburnu çayı gibi içeceklerden tüketmelidir.

E vitaminden zengin besinler : kurubaklagiller, ceviz, fındık gibi sert kabuklu meyvelerdir.

6- Omega-3 yağ asitlerinden  zengin balıklar, ceviz gibi besinleri sıkça tüketmelidir. 
Yağ olarak zeytinyağı ve köy tereyağı tüketmeli; ayçicek, mısır özü, soya yağı, margarin  gibi yağları kullanılmamalıdır.

7- D-vitamininin kan  seviyesinin yeterli düzeyde olması gerekir. Gerekirse doktor kontrolünde takviye verilebilir.

8- Bol meyve sebze tüketilmeli , özellikle elmanın ve muzun  astımda önemi bilinmektedir.

9- Selenyumdan zengin beslenme önerilir.
Tavuk, hindi gibi kümes hayvanları, deniz mahsülleri, et, soğan, sarımsak , kırmızı biber selenyumdan zengindir.

10- Probiyotikli gıdalardan zengin beslenme astım ve alerjik çocuklar için çok önemlidir. Ev yapımı yoğurt, kefir , turşu , boza gibi gıdalar probiyotikten zengindir.

11- Bol su içmelidir.
 Yetersiz sıvı alımı histamin salınımını arttırarak astımı arttırabilir.

12- Magnezyum eksikliğinde astım gelişme riski arttığı gösterilmiş. Peynir, muz, ıspanak,fındıkta  magnezyum bulunur.

13- Obesite astım riskini arttırır.

14- ANNE SÜTÜ ile beslenme diğer hastalıklardan  olduğu gibi astım gelişmesinde de çocuğu korur.

15-  ZERDEÇAL: allerjiye neden olan maddeleri azaltabilir. 2x1 cay kaşığı alınabilir.

16- Soğuk sıkım KEÇİBOYNUZU pekmezi sabahları aç karna 1 tatlı kaşığı alınabilir.

17- ÜZÜM ÇEKİRDEĞİ TOZU: Antioksidan ve  antihistaminik etkisi vardır. 2x1 tatlı kasığı alınabilir.

Astımlı Çocuklarda Korunma Önerileri

Astımlı Çocuklarda  Korunma  Önerileri:

1 - Beslenme: 
Bebeklerde anne sütüne önem verilmeli, bebekler ilk 6 ay sadece anne sütüyle beslenmelidir.
 Ek gıdalara mümkünse olabildiğince geç başlanmalıdır .
 Çocuk beslenmesinde hazır gıda tüketiminden  kaçınılmalı, bol sebze meyve tüketilmelidir. 
Haftada 2 gün balık tüketimi faydalıdır.

2 - Ev tozu akarları:  
Akarlara  karşı bazı önlemler almak gerekir. 
Çarşaf ve kılıflar  60 C de yıkanmalıdır. 
Evde pelüş oyuncak bulundurmamalı, eğer çocuk bu oyuncağından vazgeçemiyorsa haftada bir oyuncak  24 saat derin dondurucuya konmalıdır. 
Evde halı olmamalı, yıkanabilir kilimler tercih edilmelidir. 
HEPA filtreli elektrik süpürgesi kullanmalıdır. 
Ev sık sık nemli bezle temizlenmelidir. 
Çocuğun odasında gereksiz eşya olmamalı, toz tutma potansiyeli yüksek olan kitaplar odada mümkünse kapalı ortamda saklanmalıdır.  Kullanılmayan eşyalar kapalı dolaplarda muhafaza edilmelidir.

3 - Küf mantarları: 
Ev içinde havalandırma sağlanmalı ve evin rutubetli olması önlenmelidir. 
Evde  sızıntıya neden olan yerler tamir edilmelidir. 
Evde akvaryum ve ev içi bitkilerin olması nem miktarını artırır. Banyoda halı olmamalıdır. 
Banyo ve mutfakta havalandırma yeterli olmalıdır.

 4 - Hayvan alerjenleri: 
Evde  tüylü hayvan beslenmemelidir. 
Dışarıda hayvanla temas edenler,  allerjenler giysi ile taşındığı için, eve gelince kıyafetlerini çıkarmalıdır.

5 - Polenler: 
Polenlerin  yayılma dönemlerinde ev dışı aktivitelerden kaçınmalıdır. 
Ev polenleri en fazla yayıldığı sabah saatlerinde ev havalandırılmamalıdır. 
Polenleri tutan HEPA filtreli klimalar kullanılmalıdır . 
Dışarıdan gelindiğinde  saç yıkanmalı, duş alınmalı ve dışarda giyilen kıyafetler değiştirilmelidir.
 Seyahat sırasında arabanın camları kapalı tutulmalıdır.

6 - Hava kirliliği: 
Dışarıda hava kirliliğinin yoğun olduğu zamanlarda  gerekmedikçe dışarı çıkılmamalı ve fiziksel aktiviteden kaçınılmalıdır.
 Evin pencereleri kapalı tutulmalıdır.

7 - Sigara ve ev içi hava kirliliği: 
Çocuğun mutlaka sigara dumanı ile teması önlenmeli, evde sigara içilmesine izin verilmemelidir.
 Ev temizliğinde arap sabunu kullanılmalı, kokulu temizlik maddeleri ve çamaşır suyu kullanımından kaçınılmalıdır.

8 - Enfeksiyonlar: 
Çocuk mümkün olduğunca kalabalık ortamlardan ve enfeksiyon geçirmekte olan kişilerden uzak tutulmalıdır. 
Astımlı çocuklara grip ve pnömokok aşıları yapılması önerilir.

9 -  Egzersiz: 
Astım kontrol altında olduğu sürece, spor yapmaya engel bir hastalık değildir. 
Yüzme, bisiklet, jimnastik ve aerobik, astımlı çocuklar için en çok önerilen sporlardır. 
Yüzme sırasında klorun solunması astım ataklarını başlatabilir, o yüzden  yüzmede deniz tercih edilmelidir.

Egzersize bağlı astım kuru ve soğuk havada daha sık ortaya çıkmakla beraber her koşulda olabilir.

 Egzersize bağlı astım bulgularının ortaya çıkmasını önlemek için; ağır egzersiz gerektiren sporlar yapılmamalı,  soğuk ve kuru havada spor yapılmamalı, eğer yapılacaksa ağız ve burun kapatılmalı, egzersiz öncesi mutlaka ısınma hareketi yapılmalıdır.